Դպրոցական տասնամյակՀԱՅԱՍՏԱՆ · 2015–2025

ՀԱՅԱՍՏԱՆ · PISA 2025

Կրթության արդյունքը․ ո՞վ է պատասխան տալիս

PISA-ի արդյունքը, կրթության ծախսը և 2015–2025-ի փոփոխությունները՝ թվերով ու աղբյուրներով։

5 քարտ՝ առանձին դիտելու և լուսանկարելու համար ↗

Ի՞նչ ցույց տվեց PISA-ն

PISA-ն 15-ամյա աշակերտների միջազգային թեստ է։ Ստուգում է՝ կարո՞ղ են հասկանալ կարդացածը և սովորածը կիրառել խնդիր լուծելիս։ Հայաստանի միավորները երեք ոլորտում էլ համեմատվող երկրների միջինից ցածր են։

Քարտը՝ առանձին ↗

Այս թվերը ցույց են տալիս՝ այսօր ինչն է դժվար աշակերտների համար։ Սա Հայաստանի առաջին PISA-ն է։ Դեռ չենք կարող նույն թեստով ասել՝ նախորդ տարիների համեմատ առաջադիմե՞լ ենք, թե՞ հետ գնացել։

PISA · միավորների աղյուսակ ↗Հայաստանի արդյունքները ↗Ինչպես կարդալ դիրքերը ↗
Ովքե՞ր են մասնակցել, ինչպե՞ս կարդալ թվերը

Թեստին մասնակցել է 6 804 աշակերտ՝ 293 դպրոցից։ Այն տևել է 2 ժամ։ Մասնակիցներն ընտրվել են այնպես, որ ներկայացնեն մոտ 23 800 սովորողի՝ Հայաստանի 15-ամյա բնակչության շուրջ 80%-ը։ Արդյունքները հրապարակվել են 2026-ի սեպտեմբերի 8-ին։

«Ընթերցանության հիմնական շեմ» նշանակում է PISA-ի 2-րդ մակարդակ․ վերը նշված հմտությունները կիրառել միջին երկարության տեքստ կարդալիս։ Դա դպրոցական անցողիկ գնահատական չէ։ Վարկանիշը կազմել ենք միջին միավորներով․ իրար մոտ տեղերը միշտ չէ, որ հստակ տարբերություն են նշանակում։ Բոլոր առարկաների մեկ ընդհանուր վարկանիշ չկա։

PISA · ընտրանքը և թեստի ընթացքը ↗
Քարտը՝ առանձին ↗
Ի՞նչ է r-ը, ինչպե՞ս ենք հաշվարկել

Այս համեմատությունից չենք կարող ասել՝ միայն փողն է բարձրացրել միավորը։ Ընտանիքի պայմանները, ուսուցման ձևը և այլ տարբերություններ այստեղ առանձին չեն չափվել։ r-ը հաշվարկել ենք 74 երկրի և տարածքի տվյալներով՝ յուրաքանչյուրին նույն կշիռը տալով։ $85 000-ը խմբերը բաժանելու մոտավոր թիվ է, ոչ առաջարկ՝ այդքան ծախսել կամ դրանից հետո դադարեցնել ֆինանսավորումը։

PISA · սկզբնական տվյալները ↗ · Մեր օգտագործած տվյալները · CSV ↗

Նման ծախսով՝ ավելի բարձր արդյունք

Քարտը՝ առանձին ↗

Միայն «գումարը քիչ է» բացատրությունը բավարար չէ։ Այս երկու երկրները մոտավորապես նույնքան են ծախսում, բայց ավելի բարձր միավոր ունեն։ Պետք է հասկանալ՝ ինչպես են սովորեցնում և ծախսում գումարը։ Այս թվերն ինքնին չեն ասում՝ որ բարեփոխումն է օգնել։

PISA · սկզբնական տվյալները ↗PISA · բացատրությունը ↗
Բոլոր 91 համակարգերի վարկանիշն ու միավորները

Բնագիտության վարկանիշը՝ բարձր միավորից ցածր։ Հայաստանը՝ կապույտով։ Հավասար միավորների դեպքում դիրքը կրկնվում է։

Երկրներ և տնտեսություններ՝ ըստ բնագիտության միավորի
ՎարկանիշԵրկիրՄիավոր
1Չինաստան (B-S-J-Z)597
2Սինգապուր560
3Մակաո (Չինաստան)541
4Չինական Թայբեյ540
5Ճապոնիա538
6Էստոնիա527
7Կորեա526
8Միացյալ Թագավորություն511
9Կանադա*510
10Ավստրալիա509
10Նոր Զելանդիա*509
12Ֆինլանդիա504
13ԱՄՆ*502
14Շվեյցարիա501
15Իռլանդիա500
16Ավստրիա497
17Հոնկոնգ (Չինաստան)496
18Լեհաստան495
19Թուրքիա494
20Բելգիա490
20Չեխիա490
22Լիտվա488
23Գերմանիա486
24Նիդերլանդներ*485
24Շվեդիա485
26Սլովենիա484
27Ֆրանսիա483
27Իտալիա483
29Պորտուգալիա482
30Հունգարիա480
31Դանիա478
32Իսպանիա477
33Խորվաթիա476
34Սլովակիա475
35Լյուքսեմբուրգ474
36Նորվեգիա*470
37Լատվիա468
38Արաբական Միացյալ Էմիրություններ458
39Վիետնամ457
40Մալթա453
41Ուկրաինայի մարզեր (27-ից 17-ը)448
42Ուրուգվայ445
43Չիլի442
43Իսրայել442
45Իսլանդիա441
46Բրունեյ439
47Մավրիկիոս438
47Ուզբեկստան438
49Ալբանիա*435
49Չեռնոգորիա435
51Հունաստան434
51Կատար434
53Թաիլանդ432
54Սերբիա429
55Ռումինիա425
56Կոստա Ռիկա424
56Մոնղոլիա424
58Վրաստան422
58Մոլդովա422
60Բուլղարիա421
61Ղազախստան420
62Մալայզիա419
63Կոլումբիա414
63Մեքսիկա414
65Սաուդյան Արաբիա413
66Կիպրոս411
67Ադրբեջան409
67Բրազիլիա409
69Հորդանան407
70Պերու406
71Արգենտինա393
71Էկվադոր393
73Ինդոնեզիա389
74Էլ Սալվադոր385
75Կամբոջա382
76Հյուսիսային Մակեդոնիա378
77Ֆիլիպիններ373
78Լիբանան372
79Հայաստան369
80Ղրղզստան363
81Դոմինիկյան Հանրապետություն361
82Պաղեստինյան վարչակազմ359
83Մարոկկո358
84Կոսովո357
85Պարագվայ355
86Քրդստանի տարածաշրջան (Իրաք)352
87Գվատեմալա351
88Զամբիա337
89Քենիա335
90Դուշանբե (Տաջիկստան)334
91Ռուանդա317

* PISA-ի զեկույցը նշում է ընտրանքի չափանիշներին առնչվող սահմանափակումներ․ մանրամասները՝ ընթերցողի ուղեցույցում։ Այս ցանկը երկրների պետական բյուջեի կամ բոլոր առարկաների միասնական վարկանիշ չէ։

PISA · ամբողջական արդյունքների աղյուսակ ↗PISA · ընտրանքի և դիրքերի սահմանափակումներ ↗
Համեմատության մասին՝ մանրամասներ

Ընտրված են Հայաստանի ծախսից առավելագույնը 15% տարբերվող բոլոր երկրները՝ հասանելի տվյալներով։ Ծախսը ներառում է կրթական հաստատությունների պետական ու մասնավոր միջոցները, բայց ոչ մասնավոր պարապմունքները։

Սա մեկ տարվա պետական բյուջեն չէ։ Աղբյուրի ֆայլում ծախսի հաշվետու տարին առանձին նշված չէ։ Միավորներն ու գումարները կլորացված են, տարբերությունները հաշվարկված են չկլորացված թվերից։

Ներբեռնել տվյալները ↗

Ո՞ւմ օրոք էին սովորում

2015-ին դպրոց ընդունված աշակերտի մոտավոր տասը տարիներից յոթն անցել են Փաշինյանի կառավարությունների օրոք։

Քարտը՝ առանձին ↗

Միայն առաջին երեք տարիներով արդյունքը բացատրել չենք կարող։ Պետք է ուսումնասիրել՝ երեխան իրականում ինչ դպրոցում է սովորել, ինչպես են նրան դասավանդել, և ինչ պայմաններ են եղել ընտանիքում։

Կառավարություն · պաշտոնավարման տարիները ↗Փաշինյանի նշանակումը ↗Ի՞նչ է չափում PISA-ն ↗

Ո՞վ ինչ փոխեց դպրոցում

Ո՞վ էր նախարարը, ի՞նչ որոշում ընդունվեց, և ի՞նչը հասավ դպրոց։ Ստորև դրանք առանձնացված են։ Որտեղ ուսման արդյունքն էլ է չափվել, նշված է հետազոտությունը։

Քարտը՝ առանձին ↗
2015–2016

Արմեն Աշոտյան

ԿԳՆ

Վարչապետ
Հովիկ Աբրահամյան
Նախագահ
Սերժ Սարգսյան
  • 2015
    Ուժի մեջ մտավՆերառական կրթություն․ 2015-ից գործեց 2014-ի օրենքը․ լրացուցիչ աջակցության կարիք ունեցող երեխաները պետք է կարողանան սովորել ընդհանուր դպրոցում՝ ստանալով անհրաժեշտ աջակցությունը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2015
    Օրենքն ընդունվեցՊարտադիր կրթություն․ ԱԺ-ն սահմանեց՝ 9-րդ դասարանով կրթությունը չի ավարտվում․ պետք է շարունակել դպրոցում կամ համապատասխան մասնագիտական ծրագրով։ Պահանջը գործելու էր 2017-ից։Փաստաթուղթ ↗
  • 2016
    Ծրագիրը հաստատվեցՆերառական կրթության անցում․ 2016-ի փետրվարի 18-ին հաստատվեց դպրոցներն այս ձևով աշխատելուն աստիճանաբար պատրաստելու ծրագիրը։ Սա դեռ բոլոր դպրոցներում կիրառման փաստ չէր։Փաստաթուղթ ↗
2016–2018

Լևոն Մկրտչյան

ԿԳՆ

Վարչապետ
Հովիկ Աբրահամյան → Կարեն Կարապետյան → Սերժ Սարգսյան 2018-ի ապրիլի 23-ից՝ Կարեն Կարապետյանը կատարում էր վարչապետի պարտականությունները։
Նախագահ
Սերժ Սարգսյան → Արմեն Սարգսյան Փոփոխությունը՝ 2018-ի ապրիլի 9-ին։
  • 2017
    ԿիրառվեցՊարտադիր կրթություն․ 2017-ի հունիսի 1-ից գործեց պահանջը՝ 9-րդից հետո շարունակել ուսումը դպրոցում կամ համապատասխան մասնագիտական ծրագրով։Փաստաթուղթ ↗
  • 2017
    ՓորձարկվեցՖինանսական կրթություն․ ԿԳՆ-ն ու ԿԲ-ն 14 դպրոցում դասերի մեջ ներառեցին բյուջեի, խնայողության և վարկերի թեմաներ։Փաստաթուղթ ↗
2018–2020

Արայիկ Հարությունյան

ԿԳՆ → ԿԳՄՍՆ

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
Նախագահ
Արմեն Սարգսյան
  • 2018
    Մշակումը սկսվեցՆոր ուսումնական ծրագրեր․ Սկսվեց 1–12-րդ դասարանների բնագիտական ու մաթեմատիկական ծրագրերի վերանայումը՝ նախարարության, ՀԲ-ի և ԵՄ-ի աջակցությամբ։Փաստաթուղթ ↗
  • 2018
    Ուսուցիչներ վերապատրաստվեցինՖինանսական կրթություն․ Վերապատրաստվեց 346 դպրոցի 2 532 ուսուցիչ։ Սա ընդգրկվածության թիվ է և ներառում է 2018-ի նախարարի փոփոխության շրջանը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2019
    Աշխատավարձը բարձրացավՈւսուցիչների աշխատավարձ․ 2019-ի սեպտեմբերից աշխատավարձը բարձրացավ 10%-ով՝ կառավարության որոշմամբ։Փաստաթուղթ ↗
  • 2020
    Դրույքաչափը սահմանվեցՆվազագույն դրույքաչափ․ Ամբողջական զբաղվածությամբ ուսուցչի համար սահմանվեց ամսական 108 800 դրամ նվազագույն դրույքաչափ։Փաստաթուղթ ↗
2020–2022

Վահրամ Դումանյան

ԿԳՄՍՆ

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
Նախագահ
Արմեն Սարգսյան → Վահագն Խաչատուրյան 2022-ի փետրվարի 1-ից մարտի 13-ը՝ Ալեն Սիմոնյան, նախագահի պարտականությունները կատարող։ Մարտի 13-ից՝ Վահագն Խաչատուրյան։
  • 2021
    ՓորձարկվեցՈւսուցչի կամավոր քննություն․ Մեկնարկեց ուսուցիչների գիտելիքը թեստով ստուգելու և հավելավճար տրամադրելու փորձնական ծրագիրը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2021
    Հաստատվեց և փորձարկվեցԴասավանդման նոր կանոններ․ Կառավարությունը հաստատեց՝ ինչ պետք է երեխան սովորի և ինչպես գնահատվի։ Տավուշում նոր ծրագիրը փորձարկվեց 2-րդ, 5-րդ, 7-րդ և 10-րդ դասարաններում։Ի՞նչ է նոր ծրագիրը ↓Փաստաթուղթ ↗ · Լրացուցիչ աղբյուր ↗

    Չափված արդյունք՝ մոտ 6 ամսվա ուսման համարժեք առաջընթաց։ Համաշխարհային բանկը դա գնահատել է Տավուշի երկամյա փորձարկման մաթեմատիկայի և բնագիտության արդյունքներով։ Այս հետազոտությունը չի ցույց տալիս՝ ամբողջ երկրում կամ PISA-ում որքան է օգնել նոր ծրագիրը։ Հետազոտությունը ↗

  • 2022
    Վարձատրությունը փոխվեցՔննության արդյունքով աշխատավարձ․ Կառավարությունը սահմանեց բարձրացված դրույքաչափ և թեստի արդյունքից կախված հավելավճարներ։Փաստաթուղթ ↗
  • 2022
    Օրենքն ընդունվեցԴպրոցի կառավարում․ ԱԺ-ն սահմանեց դերերի բաժանում․ տնօրենը ղեկավարում է ուսուցումը, համակարգողը՝ դպրոցի տնտեսական ու վարչական գործերը։ Կիրառումը շարունակվեց հաջորդ նախարարի օրոք։Փաստաթուղթ ↗
2022-ի դեկտեմբերից՝ մինչև PISA 2025

Ժաննա Անդրեասյան

ԿԳՄՍՆ

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
Նախագահ
Վահագն Խաչատուրյան
  • 2023
    Ներդրվեց դասարաններումՆոր ծրագիր՝ ամբողջ երկրում․ 2023-ին նոր ծրագրին անցան 2-րդ, 5-րդ և 7-րդ դասարանները՝ Տավուշի փորձարկումից հետո։Ի՞նչ է նոր ծրագիրը ↓Փաստաթուղթ ↗
  • 2023
    Կանոնները հաստատվեցինԳնահատում․ Նախարարի հրամանով սահմանվեց՝ ինչպես պարզել երեխայի սկզբնական գիտելիքը, դասերի ընթացքում օգնել ուղղել սխալները և վերջում գնահատել սովորածը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2023
    Ներդրումը սկսվեցԴպրոցի կառավարման նոր մոդել․ Սկսվեց 2022-ի օրենքի կիրառումը․ ուսուցումը ղեկավարում է տնօրենը, դպրոցի տնտեսական ու վարչական գործերը՝ համակարգողը։Փաստաթուղթ ↗ · Լրացուցիչ աղբյուր ↗
  • 2023
    Ֆինանսավորումը փոխանցվեցԴպրոցական սնունդ․ Մարզերի 1–4-րդ դասարանների դպրոցական սննդի ամբողջ ծախսը ստանձնեց պետությունը՝ ՄԱԿ-ի Պարենի համաշխարհային ծրագրից փոխանցումից հետո։Փաստաթուղթ ↗
  • 2024–25
    Ներդրումն ընդլայնվեցՆոր ծրագրի հաջորդ դասարանները․ 2024–25-ին ընդգրկվեցին նաև 3-րդ, 6-րդ, 8-րդ և 10-րդ դասարանները։Ի՞նչ է նոր ծրագիրը ↓Փաստաթուղթ ↗
  • 2024
    Անվանումը փոխվեցՊատմության առարկա․ Չափորոշչում «Հայոց պատմություն»-ը փոխարինվեց «Հայաստանի պատմություն» անվամբ։ Այս որոշումն ինքնին ուսման արդյունք չի չափում։Փաստաթուղթ ↗

Օրենքի ընդունումը դեռ չի ապացուցում, որ ուսումը բարելավվել է։ Անունը ցույց է տալիս՝ ով էր այդ ժամանակ նախարարը․ որոշումները միայն նա չի կայացրել։ ԿԳՆ՝ կրթության և գիտության, ԿԳՄՍՆ՝ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն։

Կառավարություն · նախկին նախարարներ ↗Ժաննա Անդրեասյան · նշանակման ամսաթիվ ↗
Վարչապետների պաշտոնավարումը ↗Նիկոլ Փաշինյան ↗Նախագահի փոփոխությունը՝ 2018 ↗Նախագահի պարտականությունները՝ 2022 ↗Վահագն Խաչատուրյանի պաշտոնի ստանձնումը ↗

Ի՞նչ է «նոր ծրագիրը»՝ կոնկրետ

Փոխվել են երեք բան՝ ինչ սովորեցնել, ինչպես անցկացնել դասը և ինչպես գնահատել երեխային։ Պետական փաստաթուղթը կոչվում է «չափորոշիչ»․ այն դպրոցների ընդհանուր կանոններն է սահմանում։ Ահա չորս կոնկրետ փոփոխություն՝ պարզ օրինակներով։

2021-ի չափորոշիչ ↗2023-ի ներդրումը ↗

Ե՞րբ մտավ դպրոց։ 2021-ին՝ փորձարկում Տավուշում։ 2023-ին՝ երկրի 2-րդ, 5-րդ և 7-րդ դասարաններում։ 2024–25-ին ավելացան 3-րդ, 6-րդ, 8-րդ և 10-րդ դասարանները։ Բոլորը միաժամանակ չեն անցել նոր ծրագրին։ Ներդրման դասարանները ↗

1. Ավելի հստակ է՝ երեխան ինչ պետք է կարողանա անել

Ծրագրում թեմայի կողքին ավելի մանրամասն գրվում է՝ երեխան դրա վերջում ինչ պետք է կարողանա անել։ Համաշխարհային բանկի զեկույցում համեմատված է 2-րդ դասարանի մաթեմատիկայի օրինակը։

Հին ձևակերպումը՝ կարճ

Սովորել երկնիշ թվերը, իմանալ դրանց անուններն ու գրելաձևը։

Նոր ձևակերպումը՝ կարճ

Կարդալ, գրել ու համեմատել երկնիշ թվերը, գործողություններ կատարել դրանցով։

Պարզ օրինակ

«38 և 83․ ո՞րն է մեծ։ Բացատրիր՝ ինչպե՞ս որոշեցիր»։

Համաշխարհային բանկ · հին ու նոր ծրագրերի համեմատությունը ↗

2. Նույն թեման սովորում են տարբեր առարկաներով

Նոր ուսումնական նյութերը կապում են առարկաները։ Օրինակ՝ «ջուրը» ուսումնասիրվում է և՛ քիմիայում, և՛ աշխարհագրությունում։

Քիմիայի հարցը · մեր օրինակ

Ինչի՞ց է կազմված ջուրը։

Աշխարհագրության հարցը · մեր օրինակ

Որտե՞ղ կան ջրի պաշարներ։

Երեխան նույն թեման հասկանում է երկու կողմից՝ միացնելով սովորածը։

Համաշխարհային բանկ · «ջուր» թեմայի օրինակը ↗

3. Աշակերտը պետք է նաև նախագիծ անի

2021-ի կանոնով՝ 7–12-րդ դասարաններում տարեկան առնվազն մեկ ուսումնական նախագիծ։ Սա աշխատանք է, որի ընթացքում երեխան հարց է տալիս, տվյալներ հավաքում ու ներկայացնում իր պատասխանը։

Մեր օրինակը · «Ինչպե՞ս քիչ ջուր ծախսել»
  1. ՉափելՄեկ օրում որքան ջուր ենք օգտագործում։
  2. ՀամեմատելՈր գործի վրա է ամենաշատը ծախսվում։
  3. ԱռաջարկելԻնչ փոխել, որ ջուր խնայենք։
2021-ի կանոնը · տարեկան նախագիծ ↗

4. Փոքր դասարաններում՝ թվանշանի փոխարեն բացատրություն

Նոր ծրագրին անցած 1–4-րդ դասարաններում և 5-րդի առաջին կիսամյակում ուսուցիչը թվանշանի փոխարեն նկարագրում է՝ ինչն է ստացվել, ինչը պետք է ուղղել։ Հետո կիրառվում է 10-միավորային գնահատումը։

Կանոնը · որ դասարաններում թվանշան չկա ↗ Կիրառումը դպրոցներում ↗

Օրինակները բացատրում են՝ ինչպես կարող է պահանջը երևալ դասի ժամանակ։ Դրանք դասագրքից վերցված պարտադիր առաջադրանքներ չեն։ Գործնական աշխատանք և առարկաների կապեր կային նաև նախկինում․ փոփոխությունը դրանց ավելի հստակ կազմակերպումն ու պահանջների ամրագրումն է։