Դպրոցական տասնամյակՀԱՅԱՍՏԱՆ · 2015–2025

ՀԱՅԱՍՏԱՆ · PISA 2025

Կրթության արդյունքը․ ո՞վ է պատասխան տալիս

PISA-ի արդյունքը, կրթության ծախսը և 2015–2025-ի փոփոխությունները՝ թվերով ու աղբյուրներով։

5 քարտ՝ առանձին դիտելու և լուսանկարելու համար ↗

Ի՞նչ ցույց տվեց PISA-ն

PISA-ն ստուգում է՝ 15-ամյա աշակերտը կարո՞ղ է կիրառել սովորածը, հասկանալ տեքստը և լուծել խնդիրներ։ Հայաստանը երեք ոլորտում էլ համեմատական միջինից ցածր է։

Քարտը՝ առանձին ↗

Առաջնահերթությունը՝ հիմնական հմտությունների բարելավումն է։ Սա Հայաստանի առաջին PISA-ն է․ այն ցույց է տալիս ներկայիս բացը, բայց չի չափում՝ նախորդ տարիներից որքան ենք առաջադիմել կամ հետ գնացել։

PISA · միավորների աղյուսակ ↗Հայաստանի արդյունքները ↗Ինչպես կարդալ դիրքերը ↗
Ովքե՞ր են մասնակցել, ինչպե՞ս կարդալ թվերը

6 804 աշակերտ՝ 293 դպրոցից։ Թեստը տևել է 2 ժամ։ Ընտրանքը ներկայացնում է մոտ 23 800 սովորողի՝ Հայաստանի 15-ամյա բնակչության շուրջ 80%-ը։ Արդյունքները հրապարակվել են 2026-ի սեպտեմբերի 8-ին։

Վարկանիշը հաշվարկել ենք միջին միավորներով․ մոտ դիրքերը կարող են էական տարբերություն չնշանակել։ «Հիմնական հմտությունների շեմը» PISA-ի 2-րդ մակարդակն է։ Բոլոր առարկաների միասնական վարկանիշ չկա։

PISA · ընտրանքը և թեստի ընթացքը ↗
Քարտը՝ առանձին ↗
Ի՞նչ է r-ը, ինչպե՞ս ենք հաշվարկել

r-ը ցույց է տալիս՝ երկու ցուցանիշը որքան են միասին աճում կամ նվազում։ Մոտ 0՝ գրեթե գծային կապ չկա, մոտ 1՝ ուժեղ դրական կապ կա։ Սա պատճառի ապացույց չէ։ Հաշվարկը՝ 74 համակարգի չկլորացված տվյալներով, յուրաքանչյուրին հավասար կշռով։ Ընտանիքի պայմանների և այլ գործոնների ազդեցությունը չի առանձնացվել։ $85 000-ը մոտավոր բաժանում է, ոչ ծախսի առաջարկվող սահման։

PISA · սկզբնական տվյալները ↗ · Մեր օգտագործած տվյալները · CSV ↗

Նման ծախսով՝ ավելի բարձր արդյունք

Քարտը՝ առանձին ↗

Քաղաքական հետևություն․ միայն «գումարը քիչ է» բացատրությունը բավարար չէ։ Նման ծախսով ավելի բարձր արդյունքները հիմք են ուսումնասիրելու՝ ինչն է տարբեր ուսուցման և միջոցների օգտագործման մեջ։ Այս համեմատությունը չի չափում առանձին բարեփոխման ազդեցությունը։

PISA · սկզբնական տվյալները ↗PISA · բացատրությունը ↗
Բոլոր 91 համակարգերի վարկանիշն ու միավորները

Բնագիտության վարկանիշը՝ բարձր միավորից ցածր։ Հայաստանը՝ կապույտով։ Հավասար միավորների դեպքում դիրքը կրկնվում է։

Երկրներ և տնտեսություններ՝ ըստ բնագիտության միավորի
ՎարկանիշԵրկիրՄիավոր
1Չինաստան (B-S-J-Z)597
2Սինգապուր560
3Մակաո (Չինաստան)541
4Չինական Թայբեյ540
5Ճապոնիա538
6Էստոնիա527
7Կորեա526
8Միացյալ Թագավորություն511
9Կանադա*510
10Ավստրալիա509
10Նոր Զելանդիա*509
12Ֆինլանդիա504
13ԱՄՆ*502
14Շվեյցարիա501
15Իռլանդիա500
16Ավստրիա497
17Հոնկոնգ (Չինաստան)496
18Լեհաստան495
19Թուրքիա494
20Բելգիա490
20Չեխիա490
22Լիտվա488
23Գերմանիա486
24Նիդերլանդներ*485
24Շվեդիա485
26Սլովենիա484
27Ֆրանսիա483
27Իտալիա483
29Պորտուգալիա482
30Հունգարիա480
31Դանիա478
32Իսպանիա477
33Խորվաթիա476
34Սլովակիա475
35Լյուքսեմբուրգ474
36Նորվեգիա*470
37Լատվիա468
38Արաբական Միացյալ Էմիրություններ458
39Վիետնամ457
40Մալթա453
41Ուկրաինայի մարզեր (27-ից 17-ը)448
42Ուրուգվայ445
43Չիլի442
43Իսրայել442
45Իսլանդիա441
46Բրունեյ439
47Մավրիկիոս438
47Ուզբեկստան438
49Ալբանիա*435
49Չեռնոգորիա435
51Հունաստան434
51Կատար434
53Թաիլանդ432
54Սերբիա429
55Ռումինիա425
56Կոստա Ռիկա424
56Մոնղոլիա424
58Վրաստան422
58Մոլդովա422
60Բուլղարիա421
61Ղազախստան420
62Մալայզիա419
63Կոլումբիա414
63Մեքսիկա414
65Սաուդյան Արաբիա413
66Կիպրոս411
67Ադրբեջան409
67Բրազիլիա409
69Հորդանան407
70Պերու406
71Արգենտինա393
71Էկվադոր393
73Ինդոնեզիա389
74Էլ Սալվադոր385
75Կամբոջա382
76Հյուսիսային Մակեդոնիա378
77Ֆիլիպիններ373
78Լիբանան372
79Հայաստան369
80Ղրղզստան363
81Դոմինիկյան Հանրապետություն361
82Պաղեստինյան վարչակազմ359
83Մարոկկո358
84Կոսովո357
85Պարագվայ355
86Քրդստանի տարածաշրջան (Իրաք)352
87Գվատեմալա351
88Զամբիա337
89Քենիա335
90Դուշանբե (Տաջիկստան)334
91Ռուանդա317

* PISA-ի զեկույցը նշում է ընտրանքի չափանիշներին առնչվող սահմանափակումներ․ մանրամասները՝ ընթերցողի ուղեցույցում։ Այս ցանկը երկրների պետական բյուջեի կամ բոլոր առարկաների միասնական վարկանիշ չէ։

PISA · ամբողջական արդյունքների աղյուսակ ↗PISA · ընտրանքի և դիրքերի սահմանափակումներ ↗
Համեմատության մասին՝ մանրամասներ

Ընտրված են Հայաստանի ծախսից առավելագույնը 15% տարբերվող բոլոր երկրները՝ հասանելի տվյալներով։ Ծախսը ներառում է կրթական հաստատությունների պետական ու մասնավոր միջոցները, բայց ոչ մասնավոր պարապմունքները։

Սա մեկ տարվա պետական բյուջեն չէ։ Աղբյուրի ֆայլում ծախսի հաշվետու տարին առանձին նշված չէ։ Միավորներն ու գումարները կլորացված են, տարբերությունները հաշվարկված են չկլորացված թվերից։

Ներբեռնել տվյալները ↗

Ո՞ւմ օրոք էին սովորում

2015-ին դպրոց ընդունված աշակերտի մոտավոր տասը տարիներից յոթն անցել են Փաշինյանի կառավարությունների օրոք։

Քարտը՝ առանձին ↗

PISA-ն հիմք չի տալիս արդյունքը վերագրելու միայն առաջին երեք տարիներին։ Դրա համար պետք է ուսումնասիրել աշակերտների իրական դպրոցական ուղին, կրթության որակը, ընտանիքի պայմանները և այլ գործոններ։

Կառավարություն · պաշտոնավարման տարիները ↗Փաշինյանի նշանակումը ↗Ի՞նչ է չափում PISA-ն ↗

Ո՞վ ինչ փոխեց դպրոցում

Կառավարությունից պետք է պահանջել՝ ինչ է ներդրվել դպրոցում և ինչ արդյունք է չափվել։ Ստորև փոփոխությունները դասավորված են ըստ կրթության նախարարի պաշտոնավարման շրջանի։

Քարտը՝ առանձին ↗
2015–2016

Արմեն Աշոտյան

ԿԳՆ

Վարչապետ
Հովիկ Աբրահամյան
Նախագահ
Սերժ Սարգսյան
  • 2015
    Ուժի մեջ մտավՆերառական կրթություն․ 2015-ից ուժի մեջ մտավ աջակցության ծառայությունների իրավական հիմքը՝ 2014-ին ընդունված օրենքով։Փաստաթուղթ ↗
  • 2015
    Օրենքն ընդունվեցՊարտադիր կրթություն․ ԱԺ-ն պարտադիր դարձրեց միջնակարգ կամ համապատասխան մասնագիտական կրթությունը։ Կիրառումը նախատեսվեց 2017-ից։Փաստաթուղթ ↗
  • 2016
    Ծրագիրը հաստատվեցՆերառական կրթության անցում․ 2016-ի փետրվարի 18-ին կառավարությունը հաստատեց փուլային անցման ծրագիրը։ Սա հաստատման փուլն է։Փաստաթուղթ ↗
2016–2018

Լևոն Մկրտչյան

ԿԳՆ

Վարչապետ
Հովիկ Աբրահամյան → Կարեն Կարապետյան → Սերժ Սարգսյան 2018-ի ապրիլի 23-ից՝ Կարեն Կարապետյանը կատարում էր վարչապետի պարտականությունները։
Նախագահ
Սերժ Սարգսյան → Արմեն Սարգսյան Փոփոխությունը՝ 2018-ի ապրիլի 9-ին։
  • 2017
    ԿիրառվեցՊարտադիր կրթություն․ 2017-ի հունիսի 1-ից գործեց միջնակարգ կամ համապատասխան մասնագիտական կրթությունը շարունակելու պահանջը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2017
    ՓորձարկվեցՖինանսական կրթություն․ ԿԳՆ-ն ու ԿԲ-ն 14 դպրոցում դասերի մեջ ներառեցին բյուջեի, խնայողության և վարկերի թեմաներ։Փաստաթուղթ ↗
2018–2020

Արայիկ Հարությունյան

ԿԳՆ → ԿԳՄՍՆ

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
Նախագահ
Արմեն Սարգսյան
  • 2018
    Մշակումը սկսվեցՆոր ուսումնական ծրագրեր․ Սկսվեց 1–12-րդ դասարանների բնագիտական ու մաթեմատիկական ծրագրերի վերանայումը՝ նախարարության, ՀԲ-ի և ԵՄ-ի աջակցությամբ։Փաստաթուղթ ↗
  • 2018
    Ուսուցիչներ վերապատրաստվեցինՖինանսական կրթություն․ Վերապատրաստվեց 346 դպրոցի 2 532 ուսուցիչ։ Սա ընդգրկվածության թիվ է և ներառում է 2018-ի նախարարի փոփոխության շրջանը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2019
    Աշխատավարձը բարձրացավՈւսուցիչների աշխատավարձ․ 2019-ի սեպտեմբերից աշխատավարձը բարձրացավ 10%-ով՝ կառավարության որոշմամբ։Փաստաթուղթ ↗
  • 2020
    Դրույքաչափը սահմանվեցՆվազագույն դրույքաչափ․ Ամբողջական զբաղվածությամբ ուսուցչի համար սահմանվեց ամսական 108 800 դրամ նվազագույն դրույքաչափ։Փաստաթուղթ ↗
2020–2022

Վահրամ Դումանյան

ԿԳՄՍՆ

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
Նախագահ
Արմեն Սարգսյան → Վահագն Խաչատուրյան 2022-ի փետրվարի 1-ից մարտի 13-ը՝ Ալեն Սիմոնյան, նախագահի պարտականությունները կատարող։ Մարտի 13-ից՝ Վահագն Խաչատուրյան։
  • 2021
    ՓորձարկվեցԿամավոր ատեստավորում․ Մեկնարկեց ուսուցիչների գիտելիքը թեստով ստուգելու և հավելավճար տրամադրելու փորձնական ծրագիրը։Փաստաթուղթ ↗
  • 2021
    Հաստատվեց և փորձարկվեցՆոր չափորոշիչ․ Կառավարությունը հաստատեց չափորոշիչը։ Տավուշում սկսվեց փորձարկումը՝ 2-րդ, 5-րդ, 7-րդ և 10-րդ դասարաններում։Ի՞նչ է նոր ծրագիրը ↓Փաստաթուղթ ↗ · Լրացուցիչ աղբյուր ↗

    Չափված արդյունք՝ մոտ 6 ամսվա ուսման համարժեք առաջընթաց։ Համաշխարհային բանկը դա գնահատել է Տավուշի երկամյա փորձարկման մաթեմատիկայի և բնագիտության արդյունքներով։ Սա ամբողջ երկրի կամ PISA-ի ազդեցության չափում չէ։ Հետազոտությունը ↗

  • 2022
    Վարձատրությունը փոխվեցԱտեստավորման վարձատրություն․ Կառավարությունը սահմանեց բարձրացված դրույքաչափ և թեստի արդյունքից կախված հավելավճարներ։Փաստաթուղթ ↗
  • 2022
    Օրենքն ընդունվեցԴպրոցի կառավարում․ ԱԺ-ն տարանջատեց տնօրենի ուսումնական և համակարգողի վարչատնտեսական դերերը։ Ներդրումը շարունակվեց հաջորդ նախարարի օրոք։Փաստաթուղթ ↗
2022-ի դեկտեմբերից՝ մինչև PISA 2025

Ժաննա Անդրեասյան

ԿԳՄՍՆ

Վարչապետ
Նիկոլ Փաշինյան
Նախագահ
Վահագն Խաչատուրյան
  • 2023
    Ներդրվեց դասարաններումՆոր ծրագիր՝ ամբողջ երկրում․ 2023-ին նոր ծրագրին անցան 2-րդ, 5-րդ և 7-րդ դասարանները՝ Տավուշի փորձարկումից հետո։Ի՞նչ է նոր ծրագիրը ↓Փաստաթուղթ ↗
  • 2023
    Կանոնները հաստատվեցինԳնահատում․ Նախարարի հրամանով սահմանվեցին նախնական, ընթացիկ և ամփոփիչ գնահատման կանոնները։Փաստաթուղթ ↗
  • 2023
    Ներդրումը սկսվեցԴպրոցի կառավարման նոր մոդել․ Սկսվեց տնօրենի և վարչատնտեսական համակարգողի դերերի տարանջատումը՝ 2022-ի օրենքով։Փաստաթուղթ ↗ · Լրացուցիչ աղբյուր ↗
  • 2023
    Ֆինանսավորումը փոխանցվեցԴպրոցական սնունդ․ Մարզերի 1–4-րդ դասարանների ծրագիրն ամբողջությամբ անցավ պետական ֆինանսավորման՝ WFP-ից փոխանցումից հետո։Փաստաթուղթ ↗
  • 2024–25
    Ներդրումն ընդլայնվեցՆոր ծրագրի հաջորդ դասարանները․ 2024–25-ին ընդգրկվեցին նաև 3-րդ, 6-րդ, 8-րդ և 10-րդ դասարանները։Ի՞նչ է նոր ծրագիրը ↓Փաստաթուղթ ↗
  • 2024
    Անվանումը փոխվեցՊատմության առարկա․ Չափորոշչում «Հայոց պատմություն»-ը փոխարինվեց «Հայաստանի պատմություն» անվամբ։ Այս որոշումն ինքնին ուսման արդյունք չի չափում։Փաստաթուղթ ↗

Օրենքի ընդունումը դեռ չի ապացուցում, որ ուսումը բարելավվել է։ Նախարարի անունը ցույց է տալիս պաշտոնավարման շրջանը, ոչ միանձնյա հեղինակությունը։ ԿԳՆ՝ կրթության և գիտության, ԿԳՄՍՆ՝ կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարություն։

Կառավարություն · նախկին նախարարներ ↗Ժաննա Անդրեասյան · նշանակման ամսաթիվ ↗
Վարչապետների պաշտոնավարումը ↗Նիկոլ Փաշինյան ↗Նախագահի փոփոխությունը՝ 2018 ↗Նախագահի պարտականությունները՝ 2022 ↗Վահագն Խաչատուրյանի պաշտոնի ստանձնումը ↗

Ի՞նչ է «նոր ծրագիրը»՝ կոնկրետ

Նպատակը՝ երեխան կարողանա կիրառել ու բացատրել սովորածը։ «Նոր ծրագիր» ասելով այստեղ նկատի ունենք չափորոշչի, առարկայական ծրագրերի և գնահատման փոփոխությունները։ Դրանք դպրոց մտան փուլերով՝ 2021-ից Տավուշում, 2023-ից՝ մյուս մարզերում ու Երևանում։

Պատկերազարդում․ աշակերտները ուսուցչի հետ փորձ են կատարում և քննարկում արդյունքը։
Պատկերազարդում · սովորել՝ փորձելով ու քննարկելով

2021-ի չափորոշիչ ↗2023-ի ներդրումը ↗

Հաշվետվողականության չափանիշը՝ ինչ է կարողանում աշակերտը։ Ծրագիրը հաստատելը բավարար չէ․ պետք է չափել՝ դպրոցում այն կիրառվե՞լ է, և երեխաներն ավելի լա՞վ են սովորում։

1. Հստակ է՝ երեխան ինչ պետք է կարողանա անել

Յուրաքանչյուր թեմայի համար ավելի մանրամասն գրվում է՝ երեխան ինչ պետք է կարողանա անել։ Օրինակ՝ 2-րդ դասարանում երկնիշ թիվը կլորացնել մոտակա տասնյակին և բացատրել քայլը։

ՀԲ զեկույց · օրինակները ↗ Պետական չափորոշիչ ↗

2. Առարկաները կապվում են նույն հարցի շուրջ

«Ջուր» թեման ուսումնասիրվում է տարբեր առարկաներում՝ օրինակ քիմիայում և աշխարհագրությունում։ Նպատակը՝ երեխան տեսնի նույն երևույթի կապերը։

Գործնական ուսուցում կար նաև նախկինում․ այստեղ ներկայացված են նոր նյութերի կոնկրետ փոփոխություններ։

ՀԲ զեկույց · ուսումնական նյութերը ↗

3. Նախագիծը դառնում է ծրագրի պահանջ

Աշակերտը հարց է առաջադրում, տվյալներ հավաքում, համեմատում և ներկայացնում եզրակացություն։

Մեր օրինակը․ «Որքա՞ն ջուր ենք օգտագործում»։ Աշակերտները չափում են, համեմատում տվյալները և առաջարկում խնայելու եղանակ։

2021-ի չափորոշչով 7–12-րդ դասարաններում տարեկան պահանջվում էր առնվազն մեկ ուսումնական նախագիծ։

Չափորոշիչ · նախագծային աշխատանք ↗

4. Գնահատումը նաև բացատրում է՝ ինչն ուղղել

Ուսուցիչը նկարագրում է՝ ինչն է ստացվել և ինչը պետք է բարելավել։ Կրտսեր դասարաններում թվանշանին փոխարինում է նկարագրող գնահատումը։

Մեր օրինակը․ «Պատասխանը ճիշտ է։ Հիմա բացատրիր՝ ինչպես ստացար»։

1–4-րդ դասարաններում և 5-րդի առաջին կիսամյակում՝ նկարագրող գնահատում։ Դրանից հետո՝ 10-միավորային սանդղակ։ Ներդրումը փուլային էր՝ նոր ծրագրին անցնող դասարաններում։

Չափորոշիչ · գնահատումը ↗ Նախարարություն · կիրառումը ↗